Regio Zuid-Nederland

Eén plan van waterbeschikbaarheid en ruimtelijke adaptatie

We kiezen ervoor om de opgaven voor zoetwater en ruimtelijke adaptatie als één opgave aan te pakken. We richten ons op een gezamenlijke ambitie en volgen een gezamenlijke strategie. Daarbij nemen we ook het belang van voldoende drinkwater van goede kwaliteit voor de toekomst mee. Met een uitvoeringsprogramma richten wij ons op alle inwoners, bedrijven en organisaties in het werkgebied en nemen we maatregelen op alle niveaus: van de wijk tot op het regionale niveau, van de akker tot in het natuurgebied, van het beekdal tot op de hoge gronden.

Strategie en ambitie Zuid-Nederland

De kracht van samenwerking

We leven in een periode van nieuwe vraagstukken en grote veranderingen. Maar juist als meerdere vraagstukken samenkomen, vallen puzzelstukjes vaak verrassend in elkaar. Daarom verbinden we in onze regio twee opgaven van het Deltaprogramma: zoetwater en ruimtelijke adaptatie. Ook zoeken we de verbinding met andere opgaven in een gebied, zoals de energietransitie, circulair en de opgaven uit een overlopende Randstad. Bovendien zoeken we ook de meekoppelkansen en synergie met maatregelen die bijdrage aan de waterkwaliteit (KRW) en omgevingskwaliteit in brede zin. Zo werken we voortvarend en efficiënt aan een gezonde en welvarende leefomgeving die past bij de nieuwe werkelijkheid van klimaat, energie, landbouw, werken en wonen. Wij versterken de streekgebonden eigenheden, de landschappelijke kwaliteiten, identiteit (waarden) en sociale structuren.

Onze ambitie: dit willen we bereiken

De ambitie voor de lange termijn komt uit het Deltaprogramma. Daar hebben we een concrete ambitie voor de korte termijn uit afgeleid:

  • Ambitie 2050: Zuid-Nederland is klimaatbestendig en waterrobuust; de regio kan omgaan met extreem weer en watertekorten. De transitie heeft bijgedragen aan een mooie, gezonde en welvarende regio.
  • Ambitie 2027: Klimaatbestendig en waterrobuust inrichten is ‘het nieuwe normaal’. 20% van het gebied voldoet al aan de ambitie voor 2050.

We gebruiken onze maatregelen tegen extreem weer, waaronder droogte, om aan deze ambitie te werken. Hiermee maken wij onze leefomgeving mooier, gezonder en welvarender.

De strategie: zo gaan we werken

We werken met de volgende strategie aan de ambities voor Zoetwater en Ruimtelijke adaptatie in Zuid-Nederland:

  • Samen waar het kan, apart als het moet

We trekken in principe altijd samen op. De verschillende overheden zoeken elkaar op om efficiënt samen te werken. We benaderen de opgaven op verschillende schaalniveaus: provincie, regio, stad en straat en doen lokaal wat kan en schalen waar nodig op. Overal waar we aan de slag gaan, pakken we bovendien meerdere opgaven, waaronder zowel zoetwater als ruimtelijke adaptatie aan. We verbinden de processen van waterbeschikbaarheid, stresstesten en risicodialogen.

We brengen een balans aan tussen puur opgavegericht te werk gaan vanuit knelpunten (stresstesten) met een uitvoeringsprogramma en meer energiegericht te werk gaan. Naast een opgavegerichte aanpak zoeken we ook de energie in de maatschappij. We vragen partners naar hun drijfveren en ideeën en we proberen die te versterken. We sluiten daarbij zo goed mogelijk aan bij onze opgaven, maar niet exclusief.

‘Samen’ is geen dogma. Als het efficiënter is om apart aan de slag te gaan, dan doen we dat. Bijvoorbeeld als de oplossingen Zoetwater en Ruimtelijke adaptatie heel verschillend van aard zijn en sneller afzonderlijk te realiseren zijn. Of als een gebied alleen een opgave voor Zoetwater, of alleen voor Ruimtelijke adaptatie heeft.

  • Gebiedsgericht in gesprek met alle betrokkenen

Zuid-Nederland is één regio, maar met heel verschillende gebieden en karakters. We willen de lokale kansen van ieder gebied benutten. Daarom gaan we per gebied in dialoog met bewoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden. Samen verkennen we hoe we de opgaven voor het gebied kunnen oplossen. Zo komen we tot gebiedsgericht maatwerk. Hoe groot een gebied is, is ook maatwerk: het kan een woonwijk zijn, maar ook één perceel. Gebiedsgericht is ook een aanpak op straat/stadsniveau, waardoor de aansluiting met inwoners bij bijvoorbeeld wijkdeals, pleinenaanpak, ‘groene buurtjes’ en bedrijven verbetert en zo meer effect oplevert dan op een hoger schaalniveau.

  • Alle opgaven op tafel

We kiezen voor een brede insteek van de gebiedsdialogen. Het heeft onze voorkeur alle ruimtelijke opgaven in samenhang te bezien. Naast zoetwater en ruimtelijke adaptatie kunnen in een gebied bijvoorbeeld ook opgaven voor energie, landbouw, verstedelijking en leefbaarheid spelen. We beginnen een gesprek over een gebied bij voorkeur in één keer en kijken daarna naar gewenste oplossingen. De provincies en gemeenten stimuleren dat via hun nieuwe omgevingsvisies.

Het resultaat

Onze inzet is dat de Hoge Zandgronden in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust zijn én een kwaliteitsimpuls hebben gekregen. Aandacht voor de kwaliteit van de leefomgeving zien we niet als extra last, maar als een hoger doel. Een plezierige woonomgeving maakt mensen gelukkig. Die kans willen we benutten. Daarom zoeken we naar combinaties met vergroening van de ruimte, innovatieve architectuur en nieuwe perspectieven voor landbouw en recreatie.

De vraagstukken die op ons afkomen zijn groot en complex. Oplossingen liggen niet overal voor de hand. Mogelijk zullen we bestaande waarden verliezen. Als we er zo naar kijken, zouden we er moedeloos van kunnen worden. Maar we zien vooral ook de andere kant. We werken aan een mooie toekomst voor de Hoge Zandgronden. Dat vraagt van iedereen creativiteit, lef om de uitdaging aan te gaan en een positieve instelling. Wij gaan ervoor!

Naar een integraal uitvoeringsprogramma

Om de ambitie waar te maken bouwen we een integraal uitvoeringsprogramma. Alle 32 partners in het Regionaal bestuurlijk Overleg Maas hebben daar hun medewerking aan toegezegd en aangegeven een bijdrage te leveren. Het programma wordt ingevuld aan de hand van een maatregelentabel, waarin de meest effectieve oplossingen zijn weergegeven. Omdat de regio Zuid geen water kan aanvoeren, zijn we aangewezen op een veelheid aan (kleinschalige) maatregelen. Het doel is het vergroten van de grondwatervoorraad. Daarvoor zullen alle partners een inspanning moeten leveren.

Mogelijke maatregelen

We hebben een lijst mogelijke maatregelen opgesteld die we op dit moment verder aan het invullen zijn om te komen tot een investeringsprogramma Zuid-Nederland.

De lijst kent 4 categorieën:

  1. Optimalisatie watersysteem en waterbeheer (klimaatrobuust watersysteem), bijvoorbeeld flexibel peilbeheer, onderwaterdrainage, sloten dempen of verondiepen of realiseren groenblauwe structuren in stedelijk gebied.
  2. Efficiënter watergebruik en verminderen watervraag, bijvoorbeeld verbeteren bodemstructuur, druppelirrigatie of hergebruik regenwater en RWZI-effluent.
  3. Ruimtelijke adapatatie, bijvoorbeeld naaldbos omzetten in loofbos of functie veranderen in ruimte voor water.
  4. Overige maatregelen, bijvoorbeeld innovatie en onderzoek en koppeling aan maatregelen voor voorkomen wateroverlast.

Meer informatie: John Tobben, Waterschap Limburg